۱۳۹۶ يکشنبه ۲۶ آذر
برنامه پيشگيري و كنترل بيماري هاي اسكلتال و چشمي

پوكي استخوان

پوكي استخوان چيست ؟

پوكي استخوان يا استئوپروز به كاهش توده استخواني ، ضعيف و سست شدن بافت استخواني گفته مي شود . بدين ترتيب استخوان ها نازك و شكننده شده با كوچكترين ضربه و يا حتي خودبخود مي شكنند .

علائم پوكي استخوان چيست ؟

پوكي استخوان بيماري خاموش ناميده مي شود ، زيرا در مراحل اوليه ، علامتي ندارد و همين امر تشخيص را با مشكل مواجه مي سازد . در واقع پوكي استخوان با عوارض خود مشخص مي شود كه عبارتند از :

ä شكستي خودبخودي با كمترين ضربه به استخوان ها ، به ويژه در نواحي كمر ، لگن و مچ دست .

ä درد شديد كمر در نقاط خاص كه مي تواند بر شكستگي مهره دلالت كند .

ä قوز پشت كه موجب انحناي پشت مي شود .

ä كوتاه شدن قد نسبت به قد دوران جواني به ميزان بيش از 5/2 سانتي متر .

چه عواملي سبب ايجاد پوكي استخوان مي شوند ؟

الف) عواملي كه قابل كنترل و پيشگيري نمي باشند .

1- جنسيت : شيوع پوكي استخوان در زنان بيشتر از مردان است همچنين شكستگي ناشي از پوكي استخوان نيز در زنان تقريباً 4 برابر مردان است روند كاهش تراكم استخوان در مردان از سرعت كمتري برخوردار است . البته پس از سنين 70-65 سالگي اين روند در زنان و مردان برابر مي شود .

2-سن : افزايش سن احتمال بروز پوكي استخوان بيشتر مي شود .

3- يائسگي : در هنگام يائسگي توليد هرمون استروژن از تخمدان ها متوقف مي شود . بدين ترتيب پس از يائسگي ، سرعت كاهش توده استخواني بالا مي رود . زناني كه قبل از سن  45  سالگي يائسه مي شوند يا كساني كه تخمدان هايشان با جراحي برداشته مي شود در معرض پوكي استخوان هستند .

4- سابقه فاميلي : وراثت بر تراكم توده استخواني و سرعت كاهش آن اثر دارد .

5- نژاد و عوامل ارثي: نژاد آسيايي و افرادي كه پوست و موي روشن دارند ، بيشتر در معرض پوكي استخوان هستند .

6- برخي بيماريها نظير بيماري مزمن كبد و كليه ، ديابت نوع 1 ، افزايش هورمون تيروئيد و پاراتيروئيد ، اختلالات هورمون هاي جنسي ، اسهال مزمن ، اختلالات سوء جذب و پيوند اعضاء باعث افزايش احتمال پوكي استخوان مي شوند .

ب) عواملي كه قابل كنترل و پيشگيري هستند :

1- وزن : داشتن وزن بسيار كم (نسبت به وزن طبيعي براي سن و قد) سبب كم شدن تراكم استخوان ها مي شود .

2- نداشتن تحرك : عدم تحرك و كم بودن فعاليت بدني روند كاهش توده استخوان ها را تسريع مي كند .

3- كمبودهاي تغذيه اي : مصرف ناكافي كلسيم و ويتامين د استخوان ها را مستعد كاهش تراكم مي سازد .

4- دخانيات : مصرف سيگار از جمله عواملي است كه نقش آن در بروز پوكي استخوان ثابت شده است .

5- استفاده طولاني از برخي داروها نظير كورتون ، كاربامازپين (داروي ضد تشنج) و هپارين (جهت رقيق كردن خون و جلوگيري از تشكيل لخته به كار مي رود) سبب كاهش تراكم استخوان ها مي شوند .

6- تغذيه و روش زندگي و داشتن مصرف نامتعارف قهوه ، چاي هاي گاز دار  و نوشابه

 

 

پيشگيري

آنچه مانع از ابتلا به پوكي استخوان مي شود در واقع دوري از عوامل خطري است كه عوامل خطر قابل كنترل از آنها ياد مي شود .

1- كنترل مناسب وزن : اجتناب از لاغري يا چاقي بيش از حد .

2- داشتن تغذيه مناسب مصرف صحيح مواد غذايي به ويژه غذاهاي حاوي كلسيم و ويتامين د .

3- انجام فعاليت فيزكي مداوم و متعادل : بهترين ورزش براي استخوان ها پياده روي ، پرش و بالا رفتن از پله است .

4- كنترل مصرف داروهايي كه سبب پوكي استخوان مي شوند . با نظر پزشك

 

راهنماي تغذيه مناسب در پوكي استخوان :

-          مصرف شير و فرآورده هاي لبني

-          بهتر است دوغ را جايگزين نوشابه كنيد .

-          مصرف زياد قهوه موجب پوكي استخوان مي گردد.

-          سعي كنيد ، چاي را كم رنگ مصرف كنيد .

-          از مصرف بيش از حد گوشت و نمك خودداري كنيد.

-          برخي سبزي ها مانند : جعفري ، كلم بروكلي ، اسفناج ، ريحان و نعناع داراي مقادير بيشتري كلسيم هستند .

-          سعي كنيد روزانه 2تا 4 وعده ميوه مصرف نماييد.

-          در فصل زمستان كه كمتر از خانه خارج مي شويد و كمتر در معرض آفتاب قرار مي گيريد بايد مصرف مواد غذايي حاوي ويتامين D را افزايش دهيد .

-          شيريني را به مقدار كم مصرف كنيد .

-          روزانه 6تا 8 ليوان آب و مايعات بنوشيد .

-          سعي كنيد  انواع حبوبات مانند : عدس ، نخود و لوبيا قرمز را در برنامه غذايي خود قرار دهيد .

-          ويتامين D در شير غني شده ، زرده تخم مرغ ، ماهي آب هاي شور و جگر نيز وجود دارد .

-          در افراد مسن لازم است از دارو براي تامين مقادير كافي ويتامين D استفاده شود .با تجويز پزشك

 

كلسيم

كلسيم براي عملكرد مناسب قلب ، عضلات ، اعصاب و انعقاد خون لازم است . مقدار ناكافي كلسيم سبب پوكي استخوان مي شود ولي فقط از نيمي از زنان و دختران جوان روزانه مقدار كافي كلسيم براي سلامت استخوان ها مصرف مي كنند .

بالغين زير 50 سال روزانه به 1000 ميلي گرم كلسيم نياز دارند . نياز روزانه بالغين بالاي 50 سال 1200 ميلي گرم كلسيم مي باشد . اگر نمي توانيد با رعايت رژيم صحيح غذايي به ميزان كافي به بدن خود كلسيم برسانيد ، حتماً از مكمل هاي كلسيم استفاده كنيد . كلسيم در لبنيات (شير ، ماست و پنير) ، ماهي هاي نرم استخوان مثل ماهي آزاد ، سارين و كليكا ، سبزي هاي تازه ، خشكبار ، حبوبات و سويا وجود دارد .

ويتامين د

ويتامين د براي جذب كلسيم در بدن ضروري است . بدون مقادير كافي ويتامين د ، بدن قادر به جذب كلسيم از مواد غذايي نيست و كلسيم مورد نياز خود را از استخوان ها برداشت خواهد نمود . ويتامين د از دو منبع تامين مي شود :

1) تابش نور مستقيم آفتاب به پوست

2) رژيم غذايي : ويتامين د در شير غني شده ، زرده تخم مرغ ، ماهي آب هاي شور و جگر نيز وجود دارد .

بالغين زير 50 سال روزانه به 800-400 واحد ويتامين د و بالغين بالاي 50 سال روزانه به 1000-800 واحد ويتامين د نياز دارند .

در فصل زمستان كه كمتر از خانه خارج مي شويد و كمتر در معرض نور آفتاب قرار مي گيريد بايد مصرف مواد غذايي حاوي ويتامين د را افزايش دهيد .

با افزايش سن از توانايي پوست براي ساختن ويتامين د كاسته مي شود . بنابراين لازم است در افراد سن مسن از مكمل ها براي تامين مقادير كافي ويتامين د استفاده شود .

ورزش

ورزش نيز براي سلامت استخوان مهم است . ورزش منظم در دوران كودكي و نوجواني به داشتن استخوان هاي سالم كمك مي كند . بهترين ورزش براي استخوان ها ورزش هاي همراه با تحول وزن مثل پياده روي ، پرش و بالا رفتن از پله است . اگر در دوران بزرگسالي خود غالباً بي تحرك بوده ايد قبل از شروع ورزش با پزشك خود مشورت كنيد .

  

دانلود فايل ورد...دانلود فايل
pdf

تاریخ :
1396/01/07
تعداد بازدید:
461
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0

ارسال نظرات
دانشگاه علوم پزشکی جهرم
دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني جهرم مي باشد.
Powered by DorsaPortal